De hovenier als groenvoorziener

Wanneer is naast de hovenier de groenvoorziener opgedoken in de geschiedenis? De hovenier was door de eeuwen heen de man of vrouw die aan de groene woon- en leefomgeving werkte om deze zo aangenaam mogelijk te maken. Tuinen, landgoederen en parken, het waren de werkterreinen van de hovenier bij uitstek. De naam groenvoorziener is direct gekoppeld aan een ander soort groen, het groen in de openbare ruimte.

Een groenvoorziening is meestal openbaar, maar is lang niet altijd betreedbaar. Openbare groenvoorzieningen zijn onder meer stadsparken, plantsoenen, groenstroken en straatbeplantingen in de stedelijke omgeving. De basis voor dit openbare groen is verfraaiing en veraangenaming van de woon-, werk- en leefomgeving. Een deel van de groenvoorzieningen in steden heeft een meer zakelijke functie zoals: wind keren of breken, betreden van een gebied verhinderen of bemoeilijken, sturen van de looprichting, verstoppen van gebouwen of andere zaken die niet mooi zijn om te zien.

De aanleg van dergelijke groenvoorzieningen gebeurt veelal door de overheid: gemeenten, provincies, rijk en waterschappen. Qua oppervlakte en hoeveelheid is dat niet onlogisch, maar zeker de laatste 50 jaar zijn er ook veel groenvoorzieningen gerealiseerd door private organisaties. Met name woningbouwcorporaties spelen vanaf halverwege de vorige eeuw een belangrijke rol.

Het verhaal van de hovenier in gemeentelijke dienst vindt u in een apart hoofdstuk op deze website.

Rond 1600 was er in de steden nog geen sprake van siertuinen of groen om het leven te veraangenamen. Wel waren er in de meeste steden binnen de stadsmuren moes- en of kruidentuinen om de bevolking bij langdurige belegeringen van het noodzakelijke voedsel te kunnen voorzien. Om dezelfde reden was er ook een groot grasveld voor paarden en ander vee om te grazen tijdens een belegering.

Was Euwout Cornelisz in Delft de eerste groenvoorziener?

EUWOUT CORNELISZ woonde rond 1600 op de Nieuwe Langedijk in Delft met als beroep Stadsdoorenbreyer  

 

KAART STAD DELFT 1649

Over Euwout Cornelisz, die het vak uitoefende van Stadsdoorenbreijer, schrijft J. Soutendam het volgende:

Op het eerste gezicht schijnt dat ambacht moeilijk te verklaren, maar zodra men zich te binnen brengt wat “stads-doorn” is en bedenkt dat breijen ook vlechten heet, wordt het aanvankelijk raadselachtige baantje duidelijk en begrijpt iedereen, dat de titularis onder de Stadsarbeiders behoorde en belast was met de taak den hagedoorn, onder aan den stadswal staande, om stokken of palen te buigen, digt ineen te vlechten en zoodoende tot een bijkans ondoordringbare hegge of omtuining, bij wijze van staketsel en palissade, te helpen maken ter verdediging van Delft tegen een coup de main.
 

Rond 1600 is door de Delftse bestuurders een haardstedenregister gemaakt van de stad om belasting te kunnen heffen op haarden en vuurplaatsen. In dit register zijn brouwerijen en andere bedrijven vernoemd, zijn uithangborden beschreven en van veel bewoners is toen ook het beroep opgetekend. In 1882 heeft de eerste stadsarchivaris van Delft, J. Soutendam, uit deze aantekeningen een stadswandeling geformeerd en daar een boekje over geschreven. Voor die wandeling heeft hij de gegevens uit 1600 van commentaar voorzien. Dit boekje uit 1882 teruglezen in de 21ste eeuw is zonder meer een leuke ervaring.

Wie het hele verhaal wil lezen van de wandeling van Soutendam kan dit vinden op de website: Achter de gevels van Delft of klik hier

Op de wandeling langs het Rietveld komen we de “Gardenier”, (hovenier of tuinman) tegen van de prinses van Chemeye(Chimay). Deze gardenier bezat twee haardsteden. Verder weten we van deze Gardenier niets af. Maar hij "pronkte" wel met zijn werkgeefster.

Dank zij Anne Mieke Backer is het verhaal van Marie de Brimeu prinses van Chimay (tuinierster en plantenverzamenlaar) wel bekend. Backer heeft het leven van de prinses beschreven en is hiernaast aan te klikken 

J. SOUTENDAM,ARCHIVARIS EIND VAN DE 19de EEUW IN DELFT

Tuinen en groenvoorzieningen:

Om meer over de groenvoorziener te weten te komen is het goed  de tuinen en hun historie te benoemen

Zie onder vogelvlucht een opsomming Lees meer....

Aan het verhaal van de groenvoorziener wordt nog gewerkt en wordt hulp op prijs gesteld

 

 

HORTUS BOTANICUS AMSTERDAM