Veiligheid vroeger en nu

De eerste eeuwen van tuinaanleg en onderhoud werd het werk grotendeels uitgevoerd met de spierkracht van de hovenier of tuinman. De opdrachtgevers waren de bewoners/eigenaren van de buitenplaatsen. Zij waren van de groten lijnen en bemoeiden zich niet met de werkvloer. 

De tuinbazen op de buitenplaatsen waren de leidinggevenden, en zorgden jaarrond voor het wel en wee van alle noodzakelijke werkzaamheden. Personeel bestond veelal uit de bewoners van het dichtstbijzijnde dorp of stad met een agrarische achtergrond. 

De werkopdrachten van de tuinbaas waren veelal niet risicovol, behoudens dan het werken op hoogte. Ook het werken in het bos, en het werken met paarden en werktuigen, vereiste speciale kennis en vaardigheden.

Als je een opsomming zou maken van de ongelukken voor 1900 in het hoveniersvak, dan stond ‘uit de boom vallen’ tijdens het snoeien of het oogsten met stip op nummer één. 
Door de eeuwen heen blijft onoplettendheid en slordigheid op en bij het werk een oorzaak van veel vooral klein leed en schade mens en materieel

De overheid is zich met dit onderwerp pas in het eind van de negentiende eeuw gaan bezighouden.  In 1874 kwam het kinderwetje van Van Houten, en in 1901 was kinderarbeid tot 13 jaar geheel verboden. In 1885 kwam er een arbeidswet die vooral de fabrieken en werkplaatsen aanging. Er kwam een arbeidsinspectie en er kwamen regels voor werktijden. Kortom de werkende mens werd beter beschermd. De zorgplicht lag toen bij de werkgevers en overheid, die tevens een grote werkgever is 

In 1934 wordt werken en veiligheid veel breder getrokken in de nieuwe veiligheidswet voor alle branches en beroepen. De nieuwe Arbowet in 1974 is geheel ingericht op gezond en veilig werken, en ook hoe je ongelukken kunt voorkomen. Deze wet wordt in 1994 herzien en aangescherpt. De branches krijgen een eigen taak, en elk bedrijf moet verplicht aangesloten zijn bij een arbodienst. 

Over de algemene geschiedenis van Veiligheid en gezondheid (Arbo).

Video over de geschiedenis van veiligheid en gezondheid (Arbo).

 

KRANTENBERICHTEN UIT DE VORIGE EEUW: 

De twintigste eeuw veilig en gezond werken :

De tuinbazen en werkgevers in de branche gaan zich organiseren. Ze gaan samenwerken en informatie delen, eerst regionaal maar vanaf 1920 ook landelijk. Dan wordt de kring bloemist-hoveniers opgericht, de voorganger van de VHG

Ook komt er voor de werknemers een cao. Indirect is deze belangrijk voor de veiligheid want goede werktijden en secondaire arbeidsvoorwaarden dragen bij aan een veilige werksituatie.

Deze eeuw staat bol ven de veranderingen in de maatschappij, maar ook in ons vak. Het vertrouwde handgereedschap wordt vervangen door vele machines. Is het in de eerste helft van deze eeuw nog hoofdzakelijk het maaien. Nu kun je beter afvragen wat er nog handmatig wordt gedaan.

We hebben op deze website een opsomming gedaan van de werkwoorden waar een hovenier mee geconfronteerd kan worden om de veelzijdigheid van het vak aan te geven. Van de 111 werkwoorden kunnen er 65 met behulp van een machine uitgevoerd worden. Dat is bijna 60%. Voor veel werkwoorden zijn speciaal machines ontworpen en beschikbaar, al komen er wel extra vaardigheden om de hoek kijken wil iemand er veilig mee kunnen werken.

Zo moet men een opleiding volgen voor het bedienen van machines, zoals bijvoorbeeld een minigraver of grondverzetmachine. Ook op de juiste wijze onderhoud plegen aan de machine, is belangrijk voor de veiligheid. Net als goede persoonlijke beschermingsmiddelen dragen en zorgen voor een degelijke afscherming van draaiende delen van de machines.

Een apart onderdeel van het vak van de hoveniers en groenvoorziening is de chemische bestrijding van onkruid, ziekte en plagen. In de eerste helft van de twintigste eeuw is dat qua veiligheid en gebruik een ondergeschoven kindje, met ongelukken en gezondheidsschade aan de uitvoerende tot gevolg.

Nu moet eenieder die dit werk (nog) doet een certificaat (spuitlicentie) bezitten, dus de kennis en de vaardigheden hebben om dit werk veilig uit te voeren. Ook onderzoek en wetgeving heeft geleid tot het sterk afnemen van gebruik van (chemische) middelen voor openbaar groen en tuinen.  

De huidige stand van zaken: 

Sjoek van der Maarl heeft in 2007 een scriptie geschreven. die nog heel actueel is. Het geeft een goed beeld van de huidige stand van zaken met betrekking tot veilig en gezond werken in het hoveniersvak en de groenvoorziening  

In dit verslag/scriptie vindt u in bijlage 6 een lijst van 20 dodelijke slachtoffers  van beroepsbeoefenaars in ons vak van 1987 tot 2004. Daarvan zijn 12 personen met als oorzaak  bomen, ladders en kettingzagen. En 6 personen die om het leven kwamen door grote machines, zoals tractors.

Onze branche wordt door de Stigas en Inspectie SZW samengevoegd met kwekers en agrariërs. En de tuinbouw is inbegrepen bij de agrarische sector, dus er zijn geen specifieke cijfers van over onze branches. 

Goed om te weten is dat de aanbevelingen en verbeterpunten die genoemd worden in de scriptie de afgelopen jaren volop aandacht gekregen hebben. Zo heeft de brancheorganisatie samen met de vakbonden ingezet op een uitgebreide goed werkende Arbo-cataloguswaar je met alle vragen over gezond en veilig werken terecht kunt.

Verder is er een richtlijn voor ladders gekomen, naast een goede instructie voor het werken op hoogte. Werkgevers besteden meer dan voorheen aandacht aan het behalen van een VCA-certificaat en toolboxen / veiligheidsoverleg. Zij bieden cursussen aan over ‘Veilig werken langs de weg’ en leiderschapscursussen voor het middenkader.

  Nederland is relatiefhet land met het meeste gereedschap op accu’s, wat deels veroorzaakt werd door veilig en gezond werken.

Ook de toelevering van gereedschap en andere arbeidsvriendelijke producten is verbeterd, vaak in overleg met fabrikant en gebruiker.  Ook de Stigasheeft zij steentje bijgedragen.

Tevreden zijn en achterover leunen, dat is bij dit onderwerp nog niet aan de orde. Iedereen wil namelijk 0 dodelijke ongelukken in 2020.  En dit artikelvan gezondheidsonderzoeker Tanja de Jong van het Stigas zet ons allemaal weer op allemaal weer op scherp. Immers, 14 dodenin de agrarische sector is echt te veel

De redactie van Historie Hovenier vindt die dodelijke ongelukken in ons vak ook onverteerbaar. Daarom hebben we veiligheidsdeskundige en preventieadviseur van het Stigas, Sjoek van der Maarl gevraagd om verslag te doen van een specifiek ongeval in onze branche, met respect voor de privacy van naasten, nabestaanden en achterblijvers.

 Onderstaande quote willen we graag bij iedereen tussen de oren hebben zegt Sjoek van der Maarl:

“RISICO BEHEERSEN IS HET ER MET ELKAAR OVER HEBBEN!”

                                            Praktijkcasus 

 Op een middelgroot hoveniersbedrijf is Jan onderweg naar zijn collega’s die een boom aan het klein zagen zijn. Achter zijn pick-up truck is de takkenversnipperaar aangekoppeld om de ravage bij zijn collega’s op te ruimen. Gelukkig mogen de houtsnippers bij de klant blijven, want  de kiepwagen was niet beschikbaar vandaag.

Het werk verloopt voorspoedig en Jan krijgt hulp van zijn collega’s bij de aanvoer van de takken. Als het werk klaar is, zet hij de motor af en ruimt de boel op rond de versnipperaar. Ook onder het apparaat. Plotseling wordtzijn rechterhand gegrepen door het vliegwiel, dat ondanks het uitzetten van de motor nog volop in beweging is.

Collega’s brengen Jan snel naar de eerste hulp. Daar blijkt dat de schade meevalt. De vingers zijn dood en duf geslagen, maar niet gebroken. Jan kan na een paar dagen zijn werk weer oppakken

Onderzoek

Dit ongeluk lijkt mee te vallen maar de eigenaar en leidinggevende van het hoveniersbedrijf vraagt toch een ongevalonderzoek aan door een veiligheidskundige. Dit onderzoek gaat veel verder dan alleen het beoordelen van de incidentfase, want ook alle fasen die er aan vooraf zijn gegaan worden onderzocht. 

Bijvoorbeeld hoe de aanschaf van deze machine is verlopen en welke eisen toen zijn gesteld. Hoe de machine bij het bedrijf is geïntroduceerd en wat het vergt aan dagelijks en jaarlijks onderhoud. Welke instructies hebben medewerkers ontvangen? Al dat soort zaken wordt bekeken.

De machine was kort voor het incident gekeurd, want het bedrijf is VCA-gecertificeerd. Toch bleek na controle van de deskundige dat een klein inspectieluik onder de machine niet op zijn plaats zat. 

Er zijn fouten gemaakt daar moet je als bedrijf van leren. Dat heeft het bedrijf dan ook gedaan. Er zijn op voorstel van de medewerkers nog 6 wat oudere machines beoordeeld op veiligheid.

Deze machines hebben daarna enkele kleine, maar essentiële, aanpassingen gekregen op advies van de veiligheidskundige  wat veel gebruikerswinst en een betere gezondheid voor de medewerkers opleverde
 
                                         De organisatie of het bedrijf moet meer gegevens verzamelen uit bijna- ongevallen en ongevallen.                 “Deze ongevalsgegevens verrijken de kennis over hoe een veilige werkplek verkregen en gehandhaafd wordt. 
Trek lering uit ongevallen en vertel het aan anderen.” 


 Wil je zelf aan de slag met veiligheid en gezondheid  klik hier

 

Fouten zullen altijd weer gemaakt worden, maar blijf naar perfectie streven.  

Lees het Aviertje : Het ideale bedrijf Veilig en gezond 

Sommige zaken lijken zo eenvoudig maar we zijn “gewoontedieren” In de auto doet eenieder de gordel om, al was het maar om dat irritante piepje kwijt te raken. Maar voor de trekker en andere zelfrijdende maaimachines, evenals voor de grondverzetmachines geldt ook:

TREKKER OP GORDEL OM!

Alleen al in 2018 waren er vier dodelijke ongelukken die door een gordel voorkomen hadden kunnen worden. De bestuurder kwam knel te zitten of werd van de trekker geslingerd. Hulpdiensten konden niets meer doen.

Lees het bovenstaande leermomentje van een brandweerman geschreven op 6 november 2019 

Nog een keer om dat hij zo belangrijk is: 
RISICO BEHEERSEN IS HET ER MET ELKAAR OVER HEBBEN

·      Gebruik de juiste techniek. 

·      Gebruik een veilige techniek en onderhoud die techniek.

·      Gebruik gereedschap alleen waarvoor het is bedoeld. 

·      Scherp en schoon gereedschap betekent fluitend werken, maar ook veilig werken. 

·      Besef van veilig werken moet in de organisatie  verankerd zijn.

·      Blijf instructie geven bij gebruik van machines. 

·      Maak er een verslagje van, zet datum en plaats er op, en de namen die aanwezig waren

Dit laatste doe je door de checklist voor de dagelijkse praktijk uit de arbocatalogus te gebruiken, 

welke je kunt vinden op www.groenearbo.nl